Huishoudmiddelen
Het NVIC werd in 2025 telefonisch geraadpleegd over 7.507 blootstellingen van mensen aan huishoudmiddelen. Daarnaast werden via www.vergiftigingen.info 7.977 ernstberekeningen uitgevoerd voor huishoudmiddelen. De meeste vergiftigingen betroffen chloor bevattende (sanitair)reinigers en vaatwasmachinemiddelen.
Overzicht uitklapper, klik om te openen
Top 10 - Telefoon (blootstellingen)
| 2025 | 2024 | 2023 | ||
|---|---|---|---|---|
| 1 | Chloor bevattende (sanitair)reinigers | 866 | 722 | 783 |
| 2 | Vaatwasmachine-middelen | 537 | 529 | 434 |
| 3 | Schoonmaakazijn | 461 | 422 | 289 |
| 4 | Textielwasmiddelen | 428 | 433 | 455 |
| 5 | Ontkalkers / reinigers voor waterkokers, koffiezetters, e.d. | 421 | 395 | 393 |
| 6 | Allesreinigers | 373 | 290 | 275 |
| 7 | Essentiële olie / geconcentreerde geurolie | 338 | 294 | 311 |
| 8 | Handafwasmiddelen | 295 | 229 | 229 |
| 9 | Ontkalkende (sanitair)reinigers | 248 | 249 | 208 |
| 10 | Antivries / ontdooier / koelvloeistoffen | 243 | 211 | 158 |
Top 10 - Website (ernstberekeningen)
| 2025 | 2024 | 2023 | ||
|---|---|---|---|---|
| 1 | Chloor bevattende (sanitair)reinigers | 1.440 | 1.266 | 1.053 |
| 2 | Vaatwasmachine-middelen | 551 | 483 | 347 |
| 3 | Essentiële olie / geconcentreerde geurolie | 507 | 401 | 311 |
| 4 | Schoonmaakazijn | 493 | 396 | 278 |
| 5 | Textielwasmiddelen | 489 | 505 | 469 |
| 6 | Allesreinigers | 464 | 397 | 332 |
| 7 | Ontkalkende (sanitair)reinigers | 445 | 382 | 354 |
| 8 | Antivries / ontdooier / koelvloeistof | 405 | 319 | 235 |
| 9 | Handafwasmiddelen | 404 | 308 | 276 |
| 10 | Ontstoppers | 340 | 304 | 250 |
Chloor bevattende (sanitair)reinigers en vaatwasmiddelen uitklapper, klik om te openen
- Bij 75% van de telefonische meldingen over chloor bevattende (sanitair)reinigers waren volwassenen betrokken. Bij ruim de helft van de blootstellingen (62%) van volwassenen was sprake van inhalatie van chloorgas, dat ontstond na menging van de sanitairreiniger met andere huishoudmiddelen [NVIC, 2025c, Milieu Centraal]. Op de verpakking wordt hiervoor gewaarschuwd.
- Bij vaatwasmachinemiddelen werden juist met name kinderen van 0 tot en met 4 jaar blootgesteld (400 blootstellingen, 73% van de telefonisch gemelde blootstellingen). Zij namen vaak een hapje of likje van een vaatwasmachinetablet of -capsule.
Bij inhalatie van chloorgas, dat kan ontstaan door menging van chloor bevattende (sanitair)reinigers met andere schoonmaakmiddelen (met name zuren), worden vooral de bovenste luchtwegen aangetast. Hierbij kan irritatie van de slijmvliezen van de neus en de luchtwegen (bijvoorbeeld een prikkelhoest) ontstaan. In een kleine ruimte, bijvoorbeeld in een toilet of badkamer, kunnen de concentraties snel hoog oplopen. Bij inademing van hoge concentraties chloorgas kunnen ernstigere effecten ontstaan, zoals longoedeem en longontsteking (zie voor meer informatie de monografie over chloorgas op www.vergiftigingen.info). De mate van oogirritatie is een goede indicatie voor de blootstelling: zonder oogirritatie valt de inhalatoire blootstelling aan chloorgas doorgaans mee.
Jonge kinderen nemen vaak slechts een klein stukje, of een hapje of likje, van een vaatwasmachinetablet en krijgen daarvan meestal geen of slechts milde klachten. Inname van een groot stuk of een hele tablet of capsule kan wel gevaarlijk zijn. De geconcentreerde zepen in deze producten zijn bijtend en kunnen weefselschade veroorzaken, vooral in de slokdarm. Vaak is het voldoende om de mond te spoelen met water en een paar slokjes water te drinken. Het toedienen van iets vets (bijvoorbeeld roomboter of mayonaise) is niet nodig, omdat vaatwasmachinemiddelen nauwelijks schuimen (zie voor meer informatie de monografieën over liquid caps of vaatwastabletten op www.vergiftigingen.info).
UFI uitklapper, klik om te openen
De UFI (Unique Formula Identifier) is een unieke code van 16 tekens (bijvoorbeeld: ‘UFI: 3KA0-V05W-500Y-1CPW') die verplicht op het etiket van gevaarlijke producten, zoals schoonmaakmiddelen, vermeld moet worden. Deze code is gekoppeld aan de exacte samenstelling van het product. Wijzigt de samenstelling? Dan krijgt het product ook een nieuwe UFI.
De UFI helpt vergiftigingscentra zoals het NVIC om bij een blootstelling aan gevaarlijke producten snel de juiste samenstelling te vinden [ECHA]. Dit maakt het mogelijk om artsen en andere professionele hulpverleners snel en gericht informatie te geven over de te verwachten symptomen en de juiste behandeling. Soms is een productnaam bijvoorbeeld te algemeen (zoals ‘slotontdooier’) of lastig te herkennen (om welke variant van het product gaat het precies?). Dit probleem is opgelost met de invoer van de UFI. Hiermee kunnen zelfs producten met dezelfde naam, maar met een verschillende samenstelling, van elkaar worden onderscheiden. Als een patiënt is blootgesteld aan een gevaarlijk product, is het daarom belangrijk om de UFI te achterhalen en deze door te geven aan het NVIC.
De Unique Formula Identifier (UFI) maakt deel uit van de vernieuwde regels volgens welke álle bedrijven informatie over hun gevaarlijke producten, inclusief de bijbehorende UFI, moeten aanleveren via het PCN-portaal (Poison Centre Notification) van het Europees Agentschap voor chemische stoffen (ECHA). ECHA stelt deze informatie vervolgens beschikbaar aan vergiftigingencentra binnen de EU. Deze regels zijn sinds 2021 gefaseerd ingevoerd en gelden sinds 1 januari 2025 volledig.
De volledige invoering was voor ECHA aanleiding om in een pilotproject te controleren of bedrijven zich aan de regels houden. Daarbij werd onder meer gekeken naar de naleving van de meldingsplicht via het PCN-portaal en het juiste gebruik van de UFI. In Nederland werden deze controles uitgevoerd door de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) en de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA). Het NVIC was actief betrokken bij de praktische uitwerking en de documentatie van dit project.
In het pilotproject werden in 18 EU-landen in totaal 1.597 gevaarlijke producten gecontroleerd. Bij 19% bleek geen aanmelding via het PCN-portaal te zijn gedaan. Daarnaast ontbrak bij 15% van de gecontroleerde producten de verplichte UFI op het productlabel.
Zuurstofbindende zakjes bij mensen uitklapper, klik om te openen
- Het aantal telefonisch gemelde blootstellingen van mensen aan zuurstofbindende zakjes is bijna verdrievoudigd, van 29 in 2024 naar 85 in 2025. Op www.vergiftigingen.info werden 41 ernstberekeningen uitgevoerd voor deze groep producten. Dit aantal is verdubbeld ten opzichte van 2024 (18 ernstberekeningen).
- Nagenoeg alle blootstellingen betroffen accidentele inname van (een deel van) de inhoud van zuurstofbindende zakjes. Veel blootstellingen werden veroorzaakt door verwarring van zuurstofbindende zakjes met andere, bij de (Aziatische) maaltijd meegeleverde, zakjes met bijvoorbeeld kruiden, suiker of cacao.
- Het merendeel van de patiënten waarover het NVIC werd geraadpleegd, had geen symptomen op het moment van melding; meestal was slechts een deel van de inhoud van één zuurstofbindend zakje ingenomen, waardoor de potentiële gezondheidsrisico’s als laag werden ingeschat en de situatie thuis kon worden afgewacht. Vaak was een deel van de gemelde symptomen te verklaren door de onrust/paniek die ontstond op het moment dat men zich realiseerde dat de inhoud niet eetbaar was (o.a. buikpijn, misselijkheid, duizeligheid).
Zuurstofbindende zakjes (ook wel zuurstofonttrekkende producten of “oxygen absorbers” genoemd) worden aan de verpakking van voedingsmiddelen toegevoegd om zo het zuurstofgehalte in de verpakking te verlagen, waardoor het eten langer vers blijft. Minder zuurstof in de verpakking remt de groei van bacteriën en schimmels en voorkomt de aantasting van de smaak en de kleur van het voedsel door oxidatie.
Zuurstofbindende zakjes bevatten een mengsel van ijzerpoeder, geactiveerde kool, een inerte stof (bijvoorbeeld diatomiet of vermiculiet) en een zout (bijvoorbeeld natriumchloride). Het aandeel zout is te klein om na inname een zout-intoxicatie te veroorzaken. IJzerpoeder kan blijven plakken aan de slijmvliezen in mond, slokdarm en darmen en zo lokale irritatie of etsing veroorzaken. Bij accidentele inname van de inhoud van één zuurstofbindend zakje worden hooguit lokale klachten verwacht; een ijzervergiftiging door opname van ijzer in het bloed, wordt niet verwacht. Als iemand frequent de inhoud van deze zakjes opeet, kan dat op termijn wel leiden tot een ijzervergiftiging.
